ΜΙΚΡΕΣ ΑΓΓΕΛΙΕΣ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


Ο όλεθρος  βγήκε από ένα κιβώτιο

Ο όλεθρος βγήκε από ένα κιβώτιο



Α' ΜΕΡΟΣ
Νίκος Τόμπρος
Στις ημέρες μας, που οι εξελίξεις στην ιατρική είναι ραγδαίες, οι επιδημίες λοιμικών νόσων δεν είναι συχνές, όπως στο εγγύς και το απώτερο παρελθόν. Όταν όμως ενσκήπτουν, σπέρνουν τον φόβο και τον πανικό στους πληθυσμούς, ασχέτως με τον αριθμό των κρουσμάτων ή των θανάτων που προκαλούν. Σημαντικό ρόλο στην καλλιέργεια κλίματος ανασφάλειας στο άτομο για τις επιδημίες -πανδημίες πλέον- και για ενδεχόμενο κίνδυνο της ζωής του -παρ' όλα τα ιατροφαρμακευτικά μέσα που διαθέτει ο σημερινός άνθρωπος για την αντιμετώπισή τους- διαδραματίζουν τα μέσα ενημέρωσης. Παρόμοια ή και πιο έντονα συναισθήματα βίωναν οι Ελληνες έως τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, αφού οι επιδημίες ήσαν συχνότερες, τα μέσα πρόληψης και καταστολής τους περιορισμένα και η ίαση των νοσούντων ανεπαρκής. Η ενασχόληση με ένα θέμα ιστορικής νοσολογίας, όπως στην παρούσα εργασία η επιδημία γρίπης του 1918 στην Πάτρα -η αποκαλούμενη λανθασμένα ισπανική γρίππη- αποσκοπεί στην αποτύπωση των δημογραφικών, οικονομικών, κοινωνικών και ψυχολογικών συνεπειών που επέφερε η εμφάνιση μιας επιδημικής νόσου σε μια ελληνική πόλη των αρχών του 20ου αιώνα, της διάρκειας των συνεπειών αυτών και, τέλος, της πολιτικής που ακολούθησαν οι δημόσιες αρχές για την αντιμετώπιση της νόσου.
Η γρίπη του 1918 στην Πάτρα
Η αχαϊκή πρωτεύουσα βίωσε τις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα πολιτικούς, οικονομικούς, κοινωνικούς μετασχηματισμούς, οι οποίοι επηρέασαν τη μετέπειτα πορεία της. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της φυσιογνωμίας της πόλης του 19ου αιώνα διατηρήθηκαν για ορισμένο χρονικό διάστημα και στον νέο αιώνα, ενώ κάποια άλλα αργά και σταθερά άλλαξαν. Ανάμεσα σε ό,τι «κληρονόμησε» ο 20ός αιώνας από τον προηγούμενο ήταν οι λοιμικές και οι ενδημικές νόσοι (ελονοσία, ευλογιά, χολέρα, φυματίωση, τύφος, αφροδίσια νοσήματα, κ.λπ.), οι οποίες προκαλούσαν -εκτός των άλλων- αύξηση του δείκτη θνησιμότητας στην Πάτρα κάθε φορά που έκαναν την εμφάνισή τους.
Ο εμπορικός ρόλος του λιμανιού της πόλης, το ανθυγιεινό και υγρό κλίμα της, τα καραβάνια των μεταναστών που αναχωρούσαν από την Πάτρα για τη Βόρεια και τη Νότια Αμερική, οι συνθήκες διαβίωσης και υγιεινής των πολιτών, η εσωτερική προς την πόλη μετανάστευση, αποτελούσαν ευνοϊκές συνθήκες εμφάνισης και εξάπλωσης λοιμωδών νόσων μετατρέποντάς έτσι τα μεμονωμένα κρούσματα σε επιδημίες. Μία από τις νόσους αυτές, που «ταλαιπώρησαν» τους Πατρινούς για περισσότερο από 7 μήνες, και η πιο θανατηφόρα στον 20ό αιώνα, υπήρξε η γρίπη του 1918.
Εκτός από τους θανόντες δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστούν αξιόπιστες πληροφορίες για τον αριθμό των Πατρινών που προσβλήθηκαν από τον ιό της γρίπης τους μήνες Ιούνιος 1918-Ιανουάριος 1919. Συνεπώς για το πλήθος των νοσούντων περιοριζόμαστε -ενδεχομένως με επιφύλαξη- σε αναφορά του Νεολόγου: Οτι νόσησε το ήμισυ των κατοίκων της πόλης.
Η πορεία της νόσου
Η γρίπη ενέσκηψε στην αχαϊκή πρωτεύουσα τον Ιούνιο του 1918 και σύντομα προκάλεσε αρκετά ήπιας μορφής κρούσματα. Οι αρνητικές της συνέπειες στη δημογραφία της πόλης άρχισαν από τις 21 Ιουνίου και έπειτα. Είκοσι ημέρες αργότερα (10.7.1918), όπως προκύπτει από τα Βιβλία αποβιώσεως του Ληξιαρχείου Πατρών, καταγράφηκε ο πρώτος -και τελευταίος- θάνατος με την ένδειξη ισπανική γρίππη. Η εντύπωση που επικρατούσε -έως σήμερα- για τον τρόπο μετάδοσης της νόσου στην πόλη ήταν πως ο ιός της γρίπης μεταφέρθηκε εκεί τον Ιούνιο (1918) μέσω ενός κιβωτίου με καπνά από τη Θεσσαλονίκη, το περιεχόμενο του οποίου προοριζόταν να διατεθεί στην πατραϊκή αγορά. Το σκεπτικό για την παγίωση της συγκεκριμένης άποψης βασίστηκε στο ότι τόσο ο διευθυντής του καπνοκοπτηρίου όσο και κάποιοι από τους καπνεργάτες, οι οποίοι ήρθαν σε επαφή με τα καπνά, πέθαναν εντός λίγων εβδομάδων με συμπτώματα απόφραξης του αναπνευστικού, αιμοπτύσεις και εμετούς. Οι θάνατοι θεωρείται βέβαιο -σύμφωνα με την αιτιολογία θανάτου τους- πως προήλθαν από την επιδημία. Αμφισβητείται όμως το μέσο μετάδοσής της, καθώς ο ιός δεν θα μπορούσε να επιζήσει στη διάρκεια ενός σχετικά μεγάλου ταξιδιού εκτός ζώντος οργανισμού. Προφανώς λοιπόν η γρίπη μεταδόθηκε στο καπνοκοπτήριο από το άτομο που μετέφερε το κιβώτιο από το λιμάνι στο εργοστάσιο. Μια δεύτερη πηγή μετάδοσης της νόσου στους Πατρινούς από τον Αύγουστο του 1918 ενδεχομένως να υπήρξαν τα πληρώματα των γαλλικών πλοίων που βρίσκονταν στο λιμάνι της πόλης. Από τις 21 έως και τις 31 Αυγούστου καταγράφηκαν στο Ληξιαρχείο Πατρών 13 θάνατοι γάλλων ναυτών και στρατιωτών. Ισως όμως ο ιός να μεταδόθηκε στους Γάλλους από τις επαφές τους με τους ντόπιους και κυρίως με τις ιερόδουλες που σύχναζαν στο λιμάνι.
Από τον Ιούνιο έως και το δεύτερο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου (1918) η νόσος λαθροβιούσε στην Πάτρα, επιφέροντας τον θάνατο σε 73 άτομα. Με τις πρώτες βροχές και τις καιρικές μεταβολές που σημειώθηκαν η γρίπη εξελίχτηκε σε επιδημία (πίν. 1ος). Ενδεικτικά αναφέρουμε πως οι θανόντες από τη νόσο ανήλθαν μόνο τις τελευταίες δέκα ημέρες του Σεπτεμβρίου (20.9-30.9.1918) σε 29. Έκτοτε και για όλο τον Οκτώβριο ο αριθμός τους θα εκτοξευθεί στους 602. Τα καταστροφικά αποτελέσματα της επιδημίας -σαφώς πλέον περιορισμένα (91 θάνατοι)- συνεχίστηκαν στον τοπικό πληθυσμό και τον Νοέμβριο, αν και από τις 7 του μήνα οι θάνατοι που -κατά μέσο όρο- καθημερινά σημειώνονταν δεν υπερέβαιναν τους τρεις. Τα θύματα περιορίστηκαν σημαντικά τον Δεκέμβριο (26) και τον Ιανουάριο (7), για να σταματήσουν οριστικά τον Φεβρουάριο του 1919, οπότε και η επιδημία θεωρείται ότι εξαφανίστηκε από την πόλη. Στους περισσότερο από 7 μήνες που η γρίπη συνολικά διατηρήθηκε στην Πάτρα συνέβαλε στην πρόσθετη δημογραφική μείωση του πληθυσμού της τοπικής κοινωνίας κατά περίπου 1,66%.
Αντιμετωπίζοντας την επιδημία
Τους πρώτους μήνες από την εμφάνιση της γρίπης στην πόλη (Ιούνιος-Σεπτέμβριος) τα μέτρα των τοπικών αρχών (νομάρχης, δήμαρχος) για τον περιορισμό της ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτα. Οι πρώτες αναφορές στον Νεολόγο για κινητοποίηση των αρμόδιων φορέων άρχισαν μόλις στις 4 Οκτωβρίου -και συνεχίστηκαν έως και τον Νοέμβριο-, όταν δηλαδή η Πάτρα μετρούσε ήδη αρκετά θύματα (118). Η αδράνεια που είχαν επιδείξει έως τότε οι τοπικοί και κρατικοί μηχανισμοί έδωσε τη θέση σε μια πρωτόγνωρη κινητοποίηση για την πόλη. Ο νομάρχης Αχαϊοήλιδος, Γ. Βουτσινάς, άρχισε έκτοτε να επιζητά τη συμμετοχή και τη συνεργασία όλων των φορέων της πόλης -κρατικών και μη- για τη διαφύλαξη της δημόσιας υγείας και την αντιμετώπιση της επιδημίας. Οπως προκύπτει από τα προαναφερθέντα υπεύθυνος για την αντιμετώπιση της επιδημίας στη διάρκεια της εν λόγω περιόδου υπήρξε ο νομάρχης και όχι ο δήμαρχος, ένα διορισμένο δηλαδή κρατικό όργανο. Το γεγονός αποδίδεται στην προσπάθεια του Κράτους να εφαρμόσει πλέον κοινωνική πρόνοια στους πολίτες του.
ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ




Αποστολή με E-mail Εκτύπωση







Πρόσφατα
[χθες 16:05]  Η Αιγιάλεια υπογράφει τα κρασιά...
[χθες 14:35]  Τους εξόντωσε ο πόλεμος χωρίς να...
[χθες 14:05]  «ΜΑΣΚΕΣ…»: Γιατί τελικά τις...
[χθες 12:57]  Συζητάμε για τη Νομική Νο2
[χθες 11:56]  Δύο παρεμβάσεις που θα άλλαζαν τον...
[χθες 09:56]  Ας κατεβάσουμε τις μάσκες της...
[χθες 11:56]  Δεν κερδίζεται στα νοσοκομεία ο...
[χθες 11:00]  Πανδημία, δυσπραγία και κατάθλιψη!








Πελοπόννησος
 
 





Τελευταία [15:11:17]